آیا تا به حال برایتان پیش آمده که با اراده قوی پشت میز مطالعه بنشینید اما تنها پس از ده دقیقه مطالعه، پلک هایتان سنگین و کلمات روی صفحه تار شوند؟
خوابآلودگی هنگام مطالعه، یکی از چالشهای داوطلبان کنکور است که برخلاف باور رایج از کاهلی و تنبلی یا حتی بی انگیزگی، نشات نمیگیرد؛ بلکه ریشه در بیولوژی و سبک زندگی افراد دارد.
در این مقاله به بررسی دقیقتر این مشکل و ارائه راهکارهای علمی و عملی برای مقابله و رفع آن میپردازیم.
دلایل اصلی خوابآلودگی هنگام مطالعه
به طور کلی دلایل رایج در ایجاد احساس خستگی و خوابآلودگی در هنگام مطالعه به شرح زیر است.
نوسانات قندخون
مصرف کربوهیدرات های ساده (قند و شیرینیجات) باعث جهش ناگهانی و سپس افت شدید قند خون میشود که خستگی مفرط به همراه دارد.
کم آبی بدن
حتی کاهش 1 تا 2 درصدی آب بدن باعث افت تمرکز و کاهش سطح انرژی مغز می شود. حفظ هیدراته بودن بدن یکی از مهمترین اصول سلامتی است و در کاستن دردهای عضلانی، تنشهای وارد بر ستون فقرات ناشی از نشستنهای طولانی و خستگی چشمها بسیار موثر است.
اثر یکنواختی
مغز ما به دائما به محرکهای جدید علاقه دارد. مطالعه طولانی مدت و ایستا، مغز را در حالت (خواب رفتگی) قرار میدهد.
کیفیت پایین خواب شبانه
اگر سیکل خواب شما بهم ریخته باشد مغز در طول روز سعی میکند در هر فرصتی (مثل هنگام مطالعه) کمبود خواب روز را جبران کند.
بررسی راهکارهای عملی و علمی برا مقابله با خوابآلودگی
راهکارهای زیر به عنوان روشهای مقابله با خوابآلودگی هنگام مطالعه پیشنهاد میشوند.
استراتژی مطالعه فعال
تنها دنبال کردن نوشتهها و نداشتن مطالعه فعال موجب ایجاد اثر یکنواختی در مغز میشود؛ برای جلوگیری از خوابآلودگی، حتما قلم در دست باشید. خلاصه نویسی، کشیدن نمودار درختی یا توضیح دادن به خود، مغز را از حالت انفعال یا خواب رفته خارج میکند و مطالعه را به مطالعه فعال تغییر میدهد.
کنترل دمای محیط
دمای گرم اتاق، ضربان قلب را کاهش داده و باعث ترشح ملاتونین (هورمون خواب) میشود. دمای اتاق مطالعه را کمی خنک نگه دارید؛ دمای حدود 20 تا 22 درجه سانتیگراد بهترین شرایط برای هوشیاری مغز است.
قانون 10/50
اگر در حین مطالعه خیلی خوابآلود می شوید بعد از 50 دقیقه مطالعه، حتما 10 دقیقه فعالیت بدنی داشته باشید. راه رفتن در اتاق یا انجام حرکات کششی جریان خون را به مغز باز میگرداند.
نوشیدنی هوشمند
به جای نوشیدن قهوه که باعث تپش قلب و اضطراب میشود، از ترکیب آب خنک با چند قطره لیمو ترش استفاده کنید.
"هیدراته ماندن بدن کلید اصلی تمرکز است."
قانون پایان مطالعه ایستاده
اگر در 30 دقیقه پایانی بازه مطالعاتی احساس سنگینی کردید، اصلا روی تخت یا مبل نروید.
مطالعه را ایستاده تمام کنید؛ این کار به صورت ناخودآگاه بدن را از حالت استراحت طلبی خارج کرده و تا پایان بازه هوشیاری را حفظ میکند.
جمعبندی
به یاد داشته باشید یافتن راهکار در چالشهای موجود در مسیر آمادگی برای کنکور سراسری، به اندازه مطالعه و آمادگی آموزشی از اهمیت زیادی برخوردار است. از راهکار های ارائه شده در مقاله استفاده کنید و به جای سرزنش خود بابت خوابآلود شدن هنگام مطالعه، به نیازهای فیزیولوژیک بدن خود، پاسخ مناسب دهید تا با تمرکز و نشاط بیشتری مطالعه کنید.
نویسنده: زینب رحمانی
دانشجوی پزشکی دانشگاه تهران
مشاور تخصصی کنکور سراسری
مدرس دروس فیزیک و ریاضی